การเคาะปอด (Chest Percussion) คืออะไร? ทำอย่างไรให้ถูกต้องและปลอดภัย

การเคาะปอด (Chest Percussion) เป็นเทคนิคหนึ่งในศาสตร์ของ กายภาพบำบัดทรวงอก ที่มีเป้าหมายเพื่อช่วยให้เสมหะที่เหนียวข้นและเกาะติดอยู่ตามผนังหลอดลม หลุดร่อนออกมา เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถไอขับเสมหะได้ง่ายขึ้น

ภาวะเสมหะคั่งค้างพบได้ในผู้ป่วยหลายกลุ่ม เช่น

ไข้หวัดและปอดอักเสบ
โรคหอบหืด
โรคปอดเรื้อรัง
ผู้ป่วยติดเตียง
ผู้สูงอายุที่ไอเองได้ไม่ดี

หากปล่อยให้เสมหะสะสม อาจนำไปสู่การติดเชื้อรุนแรงหรือภาวะปอดแฟบได้

หัวใจสำคัญของการเคาะปอด: ไม่ใช่ “การตบ”

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย คือ ต้องตบแรง ๆ ให้ดังเพื่อให้เสมหะหลุด

ความจริงแล้ว การเคาะปอดคือการสร้าง แรงสั่นสะเทือนผ่านอากาศในอุ้งมือ ให้ส่งแรงเข้าไปถึงเนื้อปอดอย่างนุ่มลึก

✔️ ผู้ป่วยไม่ควรรู้สึกเจ็บ
✔️ ต้องได้ยินเสียงโปร่ง กลวง
✔️ ไม่ใช่เสียงตบเนื้อ

ขั้นตอนเตรียมตัวก่อนการเคาะปอด

1. ช่วงเวลาที่เหมาะสม (Timing is Key)

ควรทำขณะ “ท้องว่าง” เท่านั้น
ช่วงที่ดีที่สุด: ก่อนอาหาร หรือหลังตื่นนอน
หากรับประทานอาหารแล้ว ต้องรออย่างน้อย 1.5–2 ชั่วโมง

เพื่อป้องกันอาการอาเจียนหรือการสำลัก

2. การแต่งกายและสถานที่

ห้องควรอากาศถ่ายเท
สวมเสื้อผ้าบาง ๆ หรือใช้ผ้าขนหนูบางรอง
หลีกเลี่ยงการเคาะลงบนผิวหนังโดยตรง

3. การจัดท่า (Positioning)

การจัดท่ามีผลต่อการระบายเสมหะโดยใช้แรงโน้มถ่วงช่วย

ท่านั่ง → เคาะปอดส่วนบน
ท่านอนหงาย → เคาะด้านหน้า
ท่านอนตะแคง → เคาะด้านข้าง
ท่านอนคว่ำ → เคาะด้านหลัง

เทคนิคการเคาะปอดที่ถูกต้อง (Step-by-Step)

ขั้นตอนที่ 1: จัดมือรูป “ถ้วย”

นิ้วทั้ง 5 ชิดกันสนิท
งอนิ้วเล็กน้อยให้มือโค้ง
ต้องมีช่องอากาศในอุ้งมือ

นี่คือหัวใจสำคัญที่สุด

ขั้นตอนที่ 2: ใช้แรงจาก “ข้อมือ” เท่านั้น

สะบัดข้อมือขึ้นลง
ไม่เหวี่ยงทั้งแขน
ไม่ใช้แรงจากหัวไหล่

หากใช้ทั้งแขน ผู้ป่วยจะเจ็บทันที

ขั้นตอนที่ 3: จังหวะและเสียงที่ถูกต้อง

ความเร็วประมาณ 2–3 ครั้งต่อวินาที
จังหวะสม่ำเสมอ คล้ายม้าวิ่ง
ต้องเป็นเสียงโปร่ง (Hollow sound)

หากได้ยินเสียง “แปะ ๆ” แสดงว่ามือแบนเกินไป

ตำแหน่งที่เคาะได้ และตำแหน่งต้องห้าม

✅ พื้นที่ปลอดภัย

บริเวณที่มี “กระดูกซี่โครง” รองรับ ได้แก่

สะบักทั้งสองข้าง
ใต้สะบักถึงชายโครง
ด้านข้างลำตัวใต้รักแร้
หน้าอกเหนือราวนม

❌ พื้นที่อันตราย ห้ามเคาะเด็ดขาด

กระดูกสันหลัง
กระดูกหน้าอก
กระดูกไหปลาร้า
เต้านมสตรี
ช่องท้องทั้งหมด
บั้นเอว (ตำแหน่งไต)

ระยะเวลาในการเคาะปอด

3–5 นาที ต่อหนึ่งบริเวณ
รวมไม่เกิน 15–20 นาที ต่อรอบ
หลังทำควรกระตุ้นให้ผู้ป่วยไอ

ในกรณีผู้ป่วยไอไม่ได้ อาจต้องใช้เครื่องดูดเสมหะร่วมด้วย

ข้อห้ามและสัญญาณที่ต้องหยุดทันที

ห้ามทำ หรือหยุดทันที หากพบว่า:

ไอเป็นเลือด
กระดูกซี่โครงหัก
กระดูกพรุนรุนแรง
เจ็บหน้าอกมาก
หายใจลำบากมากขึ้น
หอบหืดกำเริบรุนแรง
มีลิ่มเลือดอุดตันในปอด
ผิวหนังมีแผลผ่าตัดใหม่

หากไม่แน่ใจ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ

FAQ คำถามที่พบบ่อย (SEO 2026)

Q: การเคาะปอดทำได้ทุกวันไหม?

A: สามารถทำได้วันละ 1–2 ครั้ง ขึ้นอยู่กับปริมาณเสมหะและคำแนะนำของแพทย์

Q: ผู้สูงอายุเคาะปอดได้หรือไม่?

A: ทำได้ แต่ต้องระวังแรงกด โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะกระดูกพรุน

Q: เด็กสามารถเคาะปอดได้ไหม?

A: ทำได้ภายใต้คำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์เท่านั้น

บทสรุป

การเคาะปอดที่ถูกต้องไม่ใช่การตบแรง ๆ แต่คือการสร้างแรงสั่นสะเทือนอย่างมีเทคนิค

จำหลักง่าย ๆ ว่า:

“มืองุ้มเป็นถ้วย สะบัดข้อมือ เสียงต้องโปร่ง และเคาะบนซี่โครงเท่านั้น”

เมื่อทำอย่างถูกวิธี จะช่วยให้ผู้ป่วยหายใจโล่งขึ้น ลดความเสี่ยงการติดเชื้อ และฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

ธนรัฎ เฮลท์แคร์ | ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ เชียงใหม่ | การเคาะปอด (Chest Percussion) วิธีที่ถูกต้อง สำหรับผู้ป่วยติดเตียง

สนับสนุนการดูแลอย่างถูกต้อง และถูกวิธี โดย ศูนย์ดูแลผู้ป่วยและผู้สูงอายุ ธนรัฎ เฮลท์แคร์ เชียงใหม่
https://www.facebook.com/thanarat.healthcare?mibextid=LQQJ4d